Terug naar bijzondere verhalen

© Gebruik niets van deze site zonder toestemming van de auteur!

 

 
 Tekenen
(mei 2000, Charon 7 jaar)
 
Nu het contact een stuk beter is geworden en Charon vaker kijkt naar wat wij aan het doen zijn, zijn er veel meer mogelijkheden ontstaan om haar wat te leren.
Maar dat betekent nog steeds niet dat we kunnen zeggen “kom, we gaan tekenen”.
Nee, dat moet je eerst verpakken in een spannend spelletje. Een situatie creëren waardoor ze nieuwsgierig wordt en denkt “hé, wat is dat nou?”
Dus we laten zien wat je allemaal met een stift kunt doen. Rollen, rechtop zetten, laten draaien als een tol. Dop eraf halen, er op fluiten, streepjes zetten, krassen, wegtoveren met toverstiften, enz. Uiteindelijk is ze zo nieuwsgierig geworden dat ze aan tafel gaat zitten.
 
Iets op papier kladderen is een compleet nieuwe ervaring, alsof ze het in haar jonge leventje nog nooit eerder heeft gezien.
Enthousiast zetten we streepjes en proberen haar aandacht vast te houden. Haar nieuwsgierigheid wint het van de onrust in haar lichaam. Slechts een paar minuten krijgen we de kans om te laten zien wat we in huis hebben. Daarna is de concentratie verbroken en vliegt ze weer van tafel.
Ze moet het verwerken, voordat ze weer genoeg rust in haar lijf heeft en wij de volgende kans krijgen.
 
De eerste maanden na de introductie van de stiften is het een af en aan lopen van de tafel naar het bed. Het ene moment stort ze zich bovenop de stiften, wil ze strepen zetten met alle kleuren van de regenboog, het volgende moment zit ze te wippen op het bed en staart ze naar het plafond.
Time-out!

Toch blijft ze geboeid en komt ze er steeds op terug. Ze wil méér en dat geeft ons de gelegenheid om een heleboel creativiteit in de strijd te gooien. Te beginnen met eenvoudige rondjes.
Tot onze verbazing lukt het Charon na een aantal sessies om zelf een cirkel te tekenen.
Elke rondje is een groot feest. We steken onze trots niet onder stoelen of banken.
 
De volgende stap is een visje. Ze loopt hele dagen alleen in een zwembroekje rond. Gewone kleren gooit ze binnen een minuut weer uit en één van haar favoriete broekjes is oranje met kleine gekleurde visjes er op. Dagelijks wijst ze wel honderd keer naar één van de spartelende guppies op haar broek, zet haar wijsvinger er op en maakt met een grote grijns op haar gezicht een hoog, zingend geluid.
Ze wordt blij van die visjes. Ze vindt ze mooi! Dus tekenen wij visjes. En dat blijkt dé gouden greep!

We zien werkelijk een kwartje vallen. Stomverbaasd is ze over het feit dat iets wat je zelf met een stift op papier zet, er precies zo uit ziet als een figuurtje op een zwembroek. Plaatjes staan niet alleen in boekjes, maar je kunt ze ook zelf tekenen!
Voor ons zó vanzelfsprekend. Geef een kind een pen en papier en het begint vanzelf te krabbelen. En ook al lijkt het nog nergens op, kinderen verzinnen er zelf wel bij wat het voorstelt.
Dat stuk sloeg Charon over.
Kinderen met autisme hebben vaak een beperkte fantasie en bij Charon was dat héél erg beperkt en dus krabbelde ze ook niet zomaar wat op papier. Tot die dag dat ze een vis zag ontstaan. Voor Charon is het echt dé ontdekking van het jaar. Vanaf die dag weet ze dat je zelf een tekening kunt maken.
Haar vrolijke gezicht spoort ons aan om hele scholen vissen te tekenen en we krijgen haar ook zover dat ze er zelf een aantal op papier zet. Enthousiast gaan we verder met bloemen. Een kleine cirkel als het hart van de bloem en grote cirkels er om heen. Maar dan komen we een drempel tegen.
Charon probeert ons na te doen, maar ze komt niet altijd goed uit. De rondjes sluiten niet perfect en dat vindt ze héél frustrerend. Ze wordt er zo boos om, dat ze op een gegeven moment weigert nog langer een stift vast te houden. Wij moeten het maar doen.
Ze houdt onze pols vast en begeleidt ons in het tekenen van bloemen.
Perfectionisme houdt haar tegen om het nog langer te proberen. Ze heeft niet genoeg zelfvertrouwen.
Elke poging om de pen weer aan haar over te geven mislukt. We moeten weer iets nieuws verzinnen om dit probleem te overwinnen.
 
Sjablonen! Dat is een nieuwe uitdaging en geeft haar gelukkig weer moed!
Ze glimt als ze zelf de eerste eenvoudige figuurtjes met behulp van sjablonen heeft getekend. Ze is supertrots!
De weken daarna wordt het tekenen met sjablonen de belangrijkste bezigheid in de speelkamer. Ze kan zich inmiddels iets beter concentreren en soms zitten we wel een kwartier achter elkaar aan tafel. Alleen dát is al een enorme overwinning.
Het gaat haar aardig goed af en dus wil ze ook steeds moeilijker figuren proberen. Maar helaas, daar moet je best een beetje handigheid in krijgen. Het wordt wéér een frustratie omdat het niet altijd goed gaat.

Tijdens al die teken uren en aandacht die wij van Charon krijgen, proberen we natuurlijk ook nieuwe dingen in te voeren. Bijvoorbeeld het omtrekken van voorwerpen.
Lepels, vorken, poppetjes en weet niet wat nog meer, wordt op papier uitgestald en met pen omgetrokken, maar ook dat gaat haar niet netjes genoeg.
Het uiteindelijke resultaat is dat ze opnieuw niet langer zelf een stift vast wil houden en ons opdrachten geeft welk figuur wij met behulp van een sjabloon moeten maken.
Maanden houdt ze ons zo aan het werk. Zij wijst aan, wij tekenen. Zelf piekert ze er niet meer over om het te proberen.
Sjablonen en omtrekken is nu bekend terrein en omdat ze ook graag met de lotto van Dick Bruna speelt, verzint iemand het om een lottokaartje na te tekenen. Charon vindt het prachtig.
Nijntje het konijntje, de complete konijnen klerenkast en de konijnen inboedel kunnen we zo’n beetje met de ogen dicht op papier zetten.  De speelsessies zijn nu vooral tekensessies geworden. Er bestaat niets anders meer voor Charon dan tekenen.
Of liever gezegd dat wij tekenen. Uren achter elkaar. Ze ligt er met de neus bovenop. Niets ontgaat haar. Elke ronding wordt nauwkeurig gadegeslagen en gekeurd. Vergeten we iets, een deurknop of een knoopje aan een jas, dan zet ze onze hand weer op het papier en maakt met een knikje duidelijk dat dit niet goed is. Zo van ”dat zie je toch wel, er moet nog iets bij”.
 
Iedere vergadering komt het opnieuw ter sprake. Hóe kunnen we haar nou over die drempel heen helpen om weer zelf te gaan tekenen?
De moed er in houden, is de conclusie. Charon vindt het tekenen zo boeiend, dat er vast een dag gaat komen dat ze zelf toch een poging gaat wagen. Elk uur vragen we wel een paar keer of zij het wil proberen.
 “Nee”, is iedere keer het antwoord. Maar iedere nee brengt ons dichter bij de ja.  Niet opgeven dus, want Charon blijft geïnteresseerd.
 
Misschien is een toverblok wat. Ook daar zit een verrassingselement in wat aan kan slaan. Eerst tekenen en dan rits-rats , de tekening is weg en je kunt overnieuw  beginnen.
Als we de plaatjes op het toverblok inkleuren, krijgt ze daar ineens wél moed voor. Ze wil het ook proberen. Ze neemt zomaar de pen van ons aan. Wij prijzen haar om haar moed, maar ze is keihard voor zichzelf. Ze krast gefrustreerd een paar wilde strepen over het blok, als het haar niet netjes genoeg gaat.
Toch is dit de eerste stap. Ze wil in ieder geval even een pen vasthouden. Als wij maar tekenen, kleurt zij het in.
 
Nijntje maakt plaats voor foto’s en dingen uit tijdschriften. We tekenen de hele Wehkamp gids na. Charon blijft  geboeid met ons mee kijken en gelukkig heeft ze het kleuren doorgezet, ook al is ze er zelf vaak ontevreden over.
Omdat ze zo gefrustreerd raakt als het in haar ogen mislukt, spreken we af dat wij ook wat minder precies gaan tekenen. Het hóeft allemaal niet exact zoals op het plaatje staat.
Onze poppetjes worden nu zoals een kleuter ze maakt en Charon vindt het na al die perfecte tekeningen zomaar goed. Maar zelf proberen, ho maar!
 
Toch werpt al dit tekenen zijn vruchten af. Zittend aan het tafeltje zijn we bewust ook met spraak bezig geweest. Elk figuur werd benoemd en we stimuleerden Charon om het na te zeggen. Als de klanken steeds meer op woorden gaan lijken, voeren we de druk een beetje op. We zetten niet eerder de stift op papier of ze moet met een woord te kennen hebben gegeven wat ze wil dat we tekenen.
Praten gaat haar nog steeds niet goed af, maar met de klanken die ze maakt, kunnen we toch aardig uit de voeten. Uiteindelijk komt ze niet meer met plaatjes aanzetten, maar probeert het alleen nog met woorden te zeggen. Soms levert het een verdrietige bui op, als één van ons haar echt niet begrijpt, maar we zijn weer een grote stap verder.
 
Opnieuw vragen we ons op de vergadering af waarom ze het niet zelf wil proberen. Heeft ze moeite met het materiaal waarmee we werken? Kan ze staand beter tekenen dan zittend? We brainstormen over wat het nog meer kan zijn en welk materiaal we nog niet geprobeerd hebben. Eén van de vrijwilligers merkt op dat Charon uit de losse pols kleurt en dat ze haar arm niet ter ondersteuning op tafel legt. Dat is natuurlijk veel moeilijker, dus daar kunnen we wat aan doen.
In een eerder stadium hebben we veel geoefend met de pincetgreep en gaven we haar bewust de stift steeds in haar rechterhand, omdat ze nog geen voorkeurshand had
Dus moest het nu ook niet zo moeilijk zijn om haar duidelijk te maken dat ze beter haar arm op tafel kan leggen en maken we afspraken hoe we dit kunnen aanleren. Gewoon vertellen begrijpt ze niet. Ze moet het ervaren. Dus we duwen steeds haar pols op tafel als ze begint te kleuren en gebruiken bijv. op de grond een kussen onder haar arm, zodat ze zelf ervaart dat het handiger is om ondersteuning te zoeken.
 
Het materiaal hebben we aangepast. Dikkere stiften, dikker krijt, groter wasco wat makkelijker in de hand ligt. Allerlei soorten papier om het interessant te maken en vooral ook rond papier. Haar eerste woorden  “oor, neus, haar, mond,” krijgt ze sinds kort over haar lippen en dat tekenen we dus veel. Met rond papier hoeft ze niet zelf de cirkel van een gezicht te tekenen. We hopen dat ze daardoor over haar angst heen komt en de ogen of een mond wil tekenen.
 
Een schoolbord is ook onderdeel van ons plan. Andere materialen betekenen voor Charon een nieuwe uitdaging, dus nieuwe kansen. We geven haar kleine natte sponsjes, waarmee ze makkelijk op het bord kan kliederen
Ze maakt cirkels. Dat komt met een spons niet zo precies en je kan het met een droge doek zo weer wegvegen. Dan ontdekt ze dat wij eerst wat met krijt kunnen tekenen en zij diezelfde tekening met de spons na kan maken en weg kan toveren. Langzamerhand komt ze in zekerder vaarwater. Ze durft in ieder geval met de sponsen te tekenen.
 
Het schoolbord heeft grote aantrekkingskracht en dagelijks zitten we er op de knieën voor. Haar wijsvinger zweeft door de lucht en met een snelle beweging vormt ze een cirkel. Enthousiast teken ik het na en in een opwelling maak ik er een zon van. Haar ogen beginnen te glinsteren en ik zie dat ze een nieuw spelletje ontdekt. Opnieuw draait haar vinger een rondje op het bord en door de veeglaag heen, zie je al een cirkel staan. Ze vindt het prachtig als ik haar cirkeltje overtrek en er een gezicht van maak.
In haar enthousiasme streept ze met haar vinger willekeurig op het bord en zet ik daarna dezelfde streep met krijt. Als er een paar strepen staan, verzin ik wat dat zou kunnen zijn en maak er een voorwerp van. Ze wordt er helemaal opgewonden van. Zíj geeft immers aan en er ontstaat zowaar een mooie tekening. En dat allemaal zonder dat we dat van een plaatje natekenen. Opnieuw een ontdekking en een stap in de goede richting.
 
Binnen enkele dagen zet ze met haar vinger heel bewust strepen op het bord. Als we die natekenen, ontstaat er vanzelf een figuur.
En dit keer verzinnen wij het niet, maar geeft Charon streep voor streep aan wat ze op het bord wil hebben. Een huis, een bloem met steel en blaadjes. Zelfs een molen met een zon erboven. In haar hoofd zit een volledige tekening. Zij zet de streepjes met haar vinger en wij zetten ze daadwerkelijk op het bord.
En ze vergeet níets. Alle details die we al die maanden steeds maar hebben herhaald, komen nu terug in “haar” tekeningen.
Ik voel dat we er bijna zijn. Haar zelfvertrouwen groeit en het is nog maar één stap naar het zelf kunnen tekenen.
 
20 juli 2000. Ineens overwint ze zichzelf. Na veel aanmoedigen pakt ze een stift aan en tekent voor het eerst zelf een mond, oren en haar in een gezicht. Geweldig!!
De tranen springen me in de ogen als ik haar eerste, echte werkstuk zie. Een mooie lachende mond, met een vaste hand in het midden van de cirkel gezet. Twee oren precies op de plek waar ze horen. Dikke stippen kijken me aan en welgeteld vier haarsprieten groeien er op het hoofd.
Ik ga helemaal uit mijn dak en dans met Charon de kamer rond. Een enorme mijlpaal!
 
Binnen een paar weken laat ze meer zien. Wij zetten een onderwerp op papier wat nog niet compleet is en Charon maakt het af. Stippen in een paddestoel, de stralen van de zon, wielen onder een auto en de snavel van een eend. Het is een geweldig begin.
Ze heeft er nog steeds moed voor nodig om de stift of het krijt van ons over te nemen, maar haar zelfvertrouwen wint steeds meer terrein en ik ben er van overtuigd dat ze zichzelf volledig over deze drempel heen tilt.
Ik ben zo trots op m’n mooie meid dat ze zich niet zomaar laat kisten. En ik heb minstens net zo veel bewondering voor de vrijwilligers die de moed niet lieten zakken en úúúúren tekenen in de vingers hebben.
 
September 2007.
Toen ik dit verhaal schreef kon ik niet bedenken dat tekenen zo’n grote rol in Charons leven zou gaan spelen. Het is nu haar lust en haar leven. Ze zit hele dagen aan haar tafeltje op haar slaapkamer. Bakken vol papier zijn er al door gegaan en stiften zijn niet aan te slepen. Het hele tekenproces heeft zich voortgezet en stap voor stap zagen we haar groeien.

Een groot deel van haar ontwikkeling heeft ze aan het tekenen te danken. We hebben het op allerlei manieren ingezet.
Ze heeft nog jaren met sjablonen gewerkt en eenvoudige tekeningetjes gemaakt. Maar inmiddels zijn het kleine verhaaltjes. Ze heeft zo haar favoriete onderwerpen. Luiers, aankleedkussens, badpakken en ook haar poppen tekent ze in een veelvoud van honderd. Ze krijgt er nooit genoeg van.
Maar ook wat ze overdag beleefd heeft zet ze om in tekeningen. En het is vaak een verrassing voor me wat er in haar hoofd om gaat. Ik zie het terug als ik in haar slaapkamer rondrommel.
Het allerbelangrijkste is echter dat ze door middel van tekenen kan communiceren. Toen er nog nauwelijks woorden over haar lippen kwamen, pakte ze pen en papier als ze iets wou vertellen. Met een simpele tekening zette ze één “woord” op een blaadje en konden we samen verder “kletsen” over wat haar bezig hield. We hebben heel wat avonden de dag doorgenomen door middel van tekenen.
Ook als iemand haar niet verstaat, probeert ze het te tekenen en komen ze er meestal wel uit.
 
Tekenen is in alle opzichten haar leven geworden.
Ik bewonder mijn kleine, grote kunstenaar!    
 
Rina Huzen

 
 
 
 
 
Website is mede mogelijkgemaakt door www.seisveld.nl